Dickens-dagen

De kerstvakantie is voor mij

vaak een rare tijd;

Aan de ene kant is er een hoop 'drukte'

- de feesten, het samenzijn, alle familie -

aan de andere kant wil ik het liefst

een winterslaap houden,

de deuren op slot

geen tv of pc

Alleen maar lekker aanlummelen

in je pyama.

Maar van zulke ritmeloze dagen

raak ik ook weer danig in de war,

dus wordt het meestal een rommelig boeltje

(ook hier op m'n blog - weg regelmatig posten...)

In ieder geval hier, nu,

foto's van onze Dickens-kerstdagen

Met De Boom

en de rest van

De Versiering

Een volle tafel

(lieve familie, lekker eten)

Leuke opdrachten

(à la 'Wie is de Mol?' -

voor iedereen bij binnenkomst een opdracht

die ze deze avond uit moeten voeren

zonder dat iemand merkt

dat dat jouw opdracht is,

maar wel in bijzijn van iedereen...!)

Heel veel genoten

(ook van de foto-speurtocht,

het marshmellows roosteren

boven de vuurkorf,

en de verrassende kerstquiz)

Op naar het nieuwe jaar...!

Lente Feest

Afgelopen weekend vierden wij

DE LENTE

Na een lekker ontbijtje

gingen we in de tuin aan de slag

en daarna naar het prachtige Leudal

Waar je heerlijk van de steile helling af kon rennen

 

 En over boomstammen kon balanceren

Weer thuis genoten we van dit Lente-Diner:

En sloten we de dag af met een klein ritueeltje:

Op een stuk bloemenzaadpapier

schreven we allemaal een wens voor onszelf op

waarvan we hopen dat deze dit jaar zal gaan groeien.

Onze wensbrieven begroeven we in de tuin

waar we nu iedere dag gaan kijken

om te zien of onze wensen al uitkomen!

Welke wensen willen jullie laten groeien?

Wil je meer weten over de jaarfeesten die wij vieren?

Klik op de jaarfeesten-foto aan de zijkant

(of klik hier) 



Een heel klein beetje lente - Feest

8 momenten in het jaar
8 momenten om even stil te staan
bij de kringloop van het jaar
bij het leven van alledag

 

Begin februari vieren we
het 'Een heel klein beetje lente - Feest'
We halen inspiratie uit:
* rituelen die we kennen van vroeger
* rituelen van de Vrije school
* de natuur zoals die nu is

We begonnen onze feestdag met een flinke wandeling
en zagen we dat er Stiekem al best veel Lente te vinden is

 

Vóór het feest brainstormen we over de invulling & vorm
en ik moest ineens denken aan het verhaal
van Ariadne en de Minotaurus
Ik vond het een mooie link;
het donkere doolhof en de gouden draad
en de bolletjes die nu uit de donkere aarde komen
(en wij mensen die na de donkere winter
zó verlangen naar de lente)

 
 
Dus vertelde ik het verhaal in iets aangepaste versie;
ik liet het stuk over zijn vader weg ~ vond ik te triest
en verzon er een schat bij die de Minotaurus bewaakte
~ symbool voor het licht dat terugkomt

Daarna liepen we allemaal met een niet-brandend kaarsje
naar het midden van ons doolhof,
waar 5 brandende lichtjes in een kom met water dreven.
We staken het kaarsje aan, liepen weer terug
en staken een kaarsje buiten de spiraal aan

 

Ik moet zeggen dat het weer
de afgelopen dagen goed meehielp
om het 'Een heel klein beetje lente - gevoel' te krijgen!

PS Wil je meer lezen over onze seizoensfeestjes?
Lees hier over ons Oogstdankfeestje
en hier voor het Winter-Nacht-Feestje

Winter-Nacht-Feestje

Een tijdje geleden schreef ik over ons eerste zelf vormgegeven seizoensfeestje; het Oogstdankfeest. Dat was de eerste van de 8 feesten die we in de loop van het jaar willen vieren; momenten om even stil te staan, om te bezinnen. Als inspiratie gebruiken we de jaarfeesten die de meiden op hun (Vrije) school vieren, maar ook elementen uit natuurgodsdiensten en rituelen die we kennen van vroeger. Wat voor ons belangrijk is, is dat we even stilstaan bij wat er om ons heen gebeurt en dat het niet te wordt, want het moet wel een feestje blijven! De invulling van ieder feest bespreken we vantevoren: "Wat is voor jou belangrijk?", "Wat hoort er voor jou bij dit feest?"

 
Met genoeg brandhout achter ons, vierden wij dit weekend ons Winter-Nacht-Feestje. Op vrijdag gingen we voor het eerst met z'n vijven naar een echt 'sjiek' restaurant. De meiden allemaal hun allerfeestelijkste feestkleren aan en in het donker naar restaurant Iris gegaan. Onderweg bedachten we samen gedichtjes* die passen bij de tijd die komen gaat; het wordt donkerder, het wordt kouder, de winter komt er aan. Het eten bij Iris was heerlijk, de kinderen vonden het helemaal geweldig en wij genoten van allebei!
Zaterdagavond hadden we -zeg maar- de 'afterparty' in ons eigen restaurant. We aten** met z'n allen rond het 'kampvuur' en toen het echt donker werd las ik de meiden een verhaal voor. Toen de sterren een voor een aan de hemel verschenen zetten we potjes met waxinelichtjes op het gras en dansten de meiden als nachtvlindertjes over het gras...

*Een gedichtje dat ik heel goed bij deze tijd van het jaar vind passen is deze, weliswaar niet zelf bedacht (de schrijver is mij onbekend), maar wel heel mooi:

We lopen door de herfstlanen
in de avond van het jaar
De bomen kunnen zo gaan slapen
rustig maken zij zich klaar

Bij elke stap hoor je wat kraken
breekt de stilte, zonder kracht
De nevel valt en we verdwijnen
overdag in witte nacht

**Wat we aten? Spruitjes!
Jakkes, zul je nu misschien denken, maar bij ons vinden ze het heerlijk. Zeker als je ze zó klaarmaakt: met rijst, cashewnoten, gebakken (vegetarische) spekjes en oude kaas. Jummie!

Wat heb je nodig voor 4 personen?
1 pak rijst (250 g)
2 zakken (schoongemaakte) spruitjes (à 400 g)
1/2 duobakje magere spekreepjes OF 1 verpakking vegetarische spekjes
250 g extra belegen kaas
75 g cashewnoten

Bereiden:
Rijst koken volgens gebruiksaanwijzing. Spruitjes ca 5 minuten koken en afgieten. In grote koekenpan spekreepjes in ca 4 minuten bakken (de vegetarische spekjes met flink wat olie). Spruitjes toevoegen en ca 4 minuten meebakken. Kaas in kleine blokjes snijden. Kaas en cashewnoten door spruitjes scheppen en door en door verwarmen. Rijst erdoor scheppen of ernaast serveren. Op smaak brengen met zout en peper.

Oogstdankfeest

Toen ik in groep 8 zat wilde ik non worden; leek me een prachtig beroep... Wat een rust was er in zo'n klooster, en je kon je de hele dag met 1 ding bezig houden: God.
Zo zag ik dat toen. Inmiddels is er van die 'wens' weinig terecht gekomen. Beter gezegd: ik ben alles behalve een non... En toch is er nog wel iets van blijven hangen, een bepaalde hang naar spiritualiteit, die ik weliswaar niet meer in een strikt katholieke vorm wil gieten, maar waar ik wel heel graag iets mee wil. Natuurlijk vieren we nog wel wat ´katholieke´ feesten (kerst en pasen) maar die missen diepgang; we eten, drinken en zijn gezellig samen, maar er is geen moment om even stil te staan, om te bezinnen. Jan en ik hadden allebei behoefte om dit op een andere manier te gaan doen; tijd voor een eigen invulling dus.

Als inspiratie gebruiken we de jaarfeesten die de meiden op hun (Vrije) school vieren, maar ook elementen uit natuurgodsdiensten en rituelen die we kennen van vroeger. Wat voor ons belangrijk is, is dat we even stilstaan bij wat er om ons heen gebeurt en dat het niet te wordt, want het moet wel een feestje blijven! We willen per jaar 8 feesten vieren; om de anderhalve maand één. De invulling van ieder feest bespreken we vantevoren: "Wat is voor jou belangrijk?", "Wat hoort er voor jou bij dit feest?" enz. Het eerste feest dat we hebben gevierd was het Oogstdankfeest. Dat hebben we zó vormgegeven:
- Een feestelijk ontbijt met een zelfgeschreven gedichtje (was de avond vantevoren een fijn bezinnings-moment voor mij)
- Naar de Philips fruittuin, want daar was het fruit-pluk-dag. We plukten wel 24 kilo kraakverse appels en peren!
- Bolletjes planten, want de herfst is naast een tijd van oogsten, ook een tijd van planten.
- 's Avonds een heerlijk soepje van knollen uit eigen tuin.

Was een heel geslaagd feestje!

Sint Jan, Sint Jan, Sint Jan die komt (kwam) er an

Ik vind het geweldig; de jaarfeesten die we bij ons op de vrije school vieren. Er komt wel heel wat bij kijken aan voorbereidingen en tijd die je ermee bezig bent. Gelukkig wordt dat altijd ruimschoots goed gemaakt door de geweldige sfeer en dit jaar werkte het weer ook fantastisch mee. Hoe ziet zo'n week eruit?

Dinsdag: bloemen plukken

Woensdag: Hasse maakt zelf in de klas een kransje. Jan komt eerder thuis om pannenkoeken te bakken voor vandaag en morgen. 's Middags en 's avonds vieren de groepen 3 t/m 8 het Sint Jansfeest op een groot veld. De kinderen spelen spelletjes, we picknicken en er wordt afscheid genomen van groep 8 met een heuse proef. Daarna wordt het vuur ontstoken en dansen we om het vuur om er tenslotte overheen te springen; wat een adrenaline!

 
 
Donderdag: Ik heb me opgegeven als hulpouder bij de klas van Fenne en Lore. We lopen met de hele klas drie kwartier naar een prachtig veld. Daar maken we kransjes, doen kringdansen en snoepen van de pannenkoeken, aardbeien en kersen. (en we poedelen nog wat in het riviertje) (om er vervolgens achter te komen dat we Fennes schoenen kwijt zijn) (en dan te bedenken dat we nog drie kwartier terug moeten lopen) (gelukkig zijn er nog andere lieve mamma's op het veld die ons uit de brand helpen) (en we vinden de schoenen op school terug bij de gevonden voorwerpen...)

't Was een heerlijk weekje!
 
 

Palmpasen

Wat vieren we met dit feest?

De zondag voor Pasen noemen we Palmzondag. Oorspronkelijk werd er rond deze tijd een lente-vruchtbaarheidsfeest gevierd. Het Joodse Pesach is hierop geïnspireerd en het latere christelijke Pasen heeft zich door beide laten inspireren. Het christendom heeft daarbij oude symbolen vermengd met het passieverhaal over de kruisiging en wederopstanding van Jezus.Met Palmzondag begint de Goede Week, een belangrijk deel van de veertigdagentijd waarin christenen het lijden en sterven van Jezus herdenken. Aanvankelijk werd van gelovigen geacht zich voor te bereiden op het lijdenen de dood van Christus, maar in de praktijk werd vooral de intocht van Jezus in Jeruzalem herdacht. Jezus trok Jeruzalem binnen en werd groots onthaald, als een koning. De mensen sneden palmtakken van de bomen en legden die op de weg.

De palm is een altijd groene heester, een symbool voor koninklijke waardigheid, van leven, hoop en overwinning. Palmtakken werden gebruikt om huizen en akkers te beschermen. In de loop der eeuwen begon men de palmtakken te versieren met linten, vruchten, bloemen, eieren, brooddeegfiguurtjes en gekleurd papier. Omdat in onze contreien de palmboom niet voorkomt, gebruikt men hier vaak takken van buxus, omdat deze ook het hele jaar door groen blijven. Deze takken, palmpasenstokken genoemd, zijn in feite versierde mini-meiboompjes; een staande stok, met aan de bovenkant een wiel of hoepel als symbool voor de zon die zich steeds sterker met de aarde gaat verbinden. Ook de meiboom werd versierd met vogels van brood, broodjes in de vorm van een wiel en slingers van (gedroogde) vruchten en noten; vruchtbaarheidszinnebeelden die de zaden dragen die in deze tijd ontkiemen. Verder werd de stok versierd met donkergroen en lichtgroen crèpepapier als symbolen van het oude en het nieuwe leven.

Er bestaan allerlei variaties op de palmpasenstok, maar er mocht in ieder geval geen haan op ontbreken. Aan de haan werd grote macht toegeschreven. Hij was vanouds het symbool van potentie en ook van het naderende licht, want hij verdreef door zijn gekraai de duisternis. En hoe vaak kwam de haan niet voor in het passieverhaal? Wij zien de haan ook als degene die het bewustzijn van de mens wakker roept.

In de loop der jaren werden aan de palmpasenstok allerlei christelijke elementen toegevoegd, zo kwam er een kransvormig broodje op (een aureool) of werd de stok vaak in kruisvorm gemaakt. Het kruis is het symbool om boze geesten en de duivel te verdrijven.

Hoe wordt dit feest in de klas voorbereid?

De kinderen versieren hun palmpasenstok in de klas. Ze maken een ketting van gedroogde vruchten en bakken broodhaantjes om op hun stok te zetten.

Hoe vieren we dit feest in de kleuterklas?

Met de palmpasenstok houden de kleuters een ommegang in de buurt van de school. Deze ommegang is een overblijfsel van de heidense lente-optochten en van de palmprocessie, waarbij christenen de intocht van Jezus in Jeruzalem naspeelden. Tijdens de ommegang worden palmpasenliedjes gezongen zoals:

 
“Palm, palm Pasen ei koerei.

Over ene zondag krijgen wij een ei.

Een ei is geen ei twee ei is een half ei.

Drie ei is een paasei”

Pasen

Wat vieren we met dit feest?

Pasen valt ieder jaar op een andere datum: het wordt gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan in de lente. Pasen valt derhalve op zijn vroegst op 22 maart en op zijn laatst op 25 april.

Pasen is voor christenen het belangrijkste feest van het jaar. Ze vieren dan de kruisdood en de verrijzenis (opstanding) van Jezus. Voor christenen betekent Pasen: de dood heeft niet het laatste woord en ook na de dood is er ‘leven’ en uitzicht.

Pasen is van oorsprong geen christelijk feest. De joden vierden al lang daarvoor hun Pesach-feest; het feest ter herdenking van hun uittocht uit Egypte, dat symbool stond voor bevrijding en perspectief naar de toekomst. De traditie van het paasfeest gaat echter nog veel verder terug en is van oorsprong een lente-feest. Dat is ook te zien aan de wijze waarop de datum waarop Pasen wordt gevierd, wordt bepaald. Mensen vierden van oudsher dit keerpunt in de natuur; was de winter een periode van rust in de aarde, van ingehouden kracht, van voorbereiding op het volgende, het voorjaar is een tijd van leven, van verborgen, ingehouden krachten die tot uiting komen. Met Pasen vieren we het nieuwe leven dat zich laat zien in alle kleur en fleur, in de vruchtbaarheid van het land en de overwinning van het licht.

Dat het paasfeest een gekerstend lentefeest is, blijkt duidelijk uit de gebruiken die er door de eeuwen heen mee samengegaan zijn. Dit lentefeest moest het prille nieuwe leven versterken en beschermen en het ei is al vanaf de prehistorie het symbool bij uitstek van deze onzichtbare levenskracht, de oneindigheid, het begin van alles. Er onstaat nieuw leven uit iets wat ogenschijnlijk dood is. Eierrituelen vindt men in alle culturen terug, zo ook het gebruik om paaseieren te verstoppen. In vele volksgebruiken vormt het zoeken van iets waarvan men heil verwacht, een essentieel onderdeel van de heilzame werking. Het schilderen van eieren is in wezen eveneens een magische handeling. Door een voorwerp te decoreren geloofden onze voorouders dat de kracht die erin stak geactiveerd werd.

Dat de paashaas de eieren brengt, wordt pas sinds het einde van de 19^e eeuw aanvaard. Daarvoor waren het de kerkklokken die de eieren verstopten. Hoewel de haas binnen het christendom pas redelijk kort als symbool wordt gebruikt, werd de haas al duizenden jaren vereerd door de Egyptenaren, Grieken en Romeinen. De haas is een zachtmoedig dier dat veel waakzamer en vruchtbaarder is dan een konijn. Een haas werpt als eerste zijn jongen en maakt in tegenstelling tot het konijn geen hol maar een leger. Een leger is een soort nest; een simpel ondiep kuiltje in het open veld of onder begroeiing. Deze legers worden door vogels wel eens gebruikt om hun eieren te leggen. Wanneer men vroeger zulke eieren vond, beschouwde men ze als hazeneieren, vandaar ook het gebruik dat de paashaas de eieren verstopt.

Hoe wordt dit feest in de klas voorbereid?

In deze periode trekken we met de kinderen naar buiten om al het nieuwe leven te bekijken. Je merkt dan goed dat kinderen nog zo dicht bij dingen als geboorte en nieuw leven staan.

Hoe vieren we dit feest in de kleuterklas?

’s Ochtends zoeken de kinderen de eieren die de paashaas in de tuin verstopt heeft. Aan het einde van de ochtend zijn alle ouders welkom om met de kinderen een paasmaaltijd te delen.

Maria Lichtmis

Wat vieren we met dit feest?

Maria Lichtmis wordt gevierd op 2 februari. Het is de laatste van de lichtfeesten en sluit de periode van 40 dagen na kerstmis af.

Volgens de Joodse wet moest een vrouw die een kind had gekregen 40 dagen na de bevalling een reinigingsoffer brengen in de tempel. Als het kind een mannelijke eerstgeborene betrof, moest het op diezelfde dag aan God worden aangeboden. Ook Jozef en Maria deden dit, en als je 40 dagen optelt bij de geboortedag van Jezus (25 december), dan kom je uit op 2 februari, dit is de datum waarop de christenen Maria Reiniging vierden. Later werden op deze dag tijdens de mis de kaarsen gewijd voor het hele jaar. Daarna volgde een ommegang waarbij iedereen een brandende kaars in de hand hield, ook gedurende de mis. De naam Maria Reiniging veranderde zo in Maria Lichtmis.

Zoals zoveel christelijke feesten is ook Maria Lichtmis een verchristelijkt oorspronkelijk feest. Al ver voor de geboorte van Christus werd er in deze periode een reinigingsfeest gevierd (februa betekent reinigingsfeest). Het was een feest ter ere van moeder aarde en de terugkeer van het licht. Bij de Grieken heette zij Demeter, bij de Romeinen Ceres, de moeder van alle goden. Maria de moeder van de christenen nam deze rol van aardemoeder over. In de sprookjes vinden we haar terug in de figuur van vrouw Holle. Maar hoe zij ook genoemd worden, zij staan allemaal symbool voor moeder Aarde, de draagster van de aardse levenskrachten. In deze tijd van het jaar kunnen we in de natuur de eerste tekenen zien van het naderende voorjaar. In de wintertijd is het leven onder de grond doorgegaan. Op sommige plaatsen is nu te zien waar de bollen tevoorschijn zullen komen, als bodes van de lente.

Hoe wordt dit feest in de klas voorbereid?

Alle kerstspullen worden opgeruimd. Op de seizoenstafel maakt Moeder Aarde met haar wortel- en bloemenkinderen de gang naar buiten zichtbaar.

Hoe vieren we dit feest in de kleuterklas?

De dagen worden langer, we hebben geen kaarslicht meer nodig. De restjes kaars van de afgelopen periode van lichtfeesten hebben we bewaard. Deze restjes worden opgebrand, of we smelten alle restjes en gieten het kaarsvet in notendoppen met een lontje erin. Deze kaarsjes laten we dan drijven in een platte schatte schaal met water. Rondom de schaal zetten we plantjes of bolletjes die uit aan het komen zijn als teken van de eerste lenteboden, het water middenin is het symbool voor de aardse levenskracht. Zolang de kaarsjes branden zingen we liedjes die we gezongen hebben tijdens de gehele lichtperiode, dus van Sint Maarten tot nu.

Tijdens het vrije spel mogen de kinderen kaarsjes druppen. In een glas water laten we kaarsvet-druppels vallen. Als het oppervlak van het glas vol gedrupt is kun je het kaarsvet uit het glas halen. Dit schrijfje geeft een mooi effect wat je kunt laten zien op de wintertafel, zeker als er met witte kaarsen is gedrupt.

Driekoningen

Wat vieren we met dit feest?

Driekoningen wordt gevierd op 6 januari. Op deze datum breekt de epifaniëntijd aan welke 40 dagen duurt; tot 2 februari, de dag waarop we Maria Lichtmis vieren.  

Het vieren van drie koningen is het oudste feest van alle jaarfeesten. Volgens de Egyptische kalender begon op 6 januari een nieuw zonnejaar. In het oosten werd in de eerste eeuw van onze jaartelling die dag gevierd als Jezus’ geboortedag. Dertig jaar na zijn geboorte werd Jezus op 6 januari door Johannes de Doper gedoopt in de Jordaan. Johannes was bij deze doop getuige van de eigenlijke geboorte van Christus. Want ‘De hemel ging open en Johannes zag de Geest van God als een duif op hem neerkomen. En uit de hemel klonk een stem: “Hij is mijn enige zoon, de man naar mijn hart.”’

Driekoningen is het feest dat herinnert aan de reis van de wijze mannen uit het oosten. Zij hadden volgens de bijbel een ster zien opgaan, die zij volgden, en die hen leidde naar de plek waar het kindje Jezus was. 'Driekoningen' is de traditionele benaming voor de wijzen uit het oosten. Matteüs noemt hen in de bijbel 'magiërs', wij zouden zeggen: 'astrologen'. Zij bestudeerden de stand van de sterren en de loop van de planeten. Uit de stand van die hemellichamen meenden zij aanwijzingen op het spoor te kunnen komen met betrekking tot de toekomst van mens en wereld. In die zin waren de wijzen uit het oosten ook geleerden, wetenschappers in die tijd.

Volgens het bijbelverhaal brachten deze wijzen geschenken mee: goud, wierook en mirre. Aan de hand van het aantal geschenken heeft men het aantal wijzen op drie gesteld. Op drie koningen dag placht men met gewijd krijt het nieuwe jaar te schrijven op de deuren, maar daaronder 3 grote letters. C-M-B. Dat was de afkorting van een latijnse zegenspreuk: ‘Christus Mansionem Benedicat' ofwel ‘Christus zegene deze woning’. In de loop van de achtste eeuw zijn daaruit in de volksmond de namen van de drie koningen ontstaan; Caspar, Melchior en Balthasar. In nog later tijden worden de wijzen - waarschijnlijk onder invloed van bepaalde teksten uit het Oude Testament – koningen genoemd.

Balthasar is de oudste koning met de blauwe mantel. Hij schenkt het kindje wierook, symbool voor het zuivere voelen, ten teken dat Jezus zou worden geëerd.

Melchior is de middelste koning met de rode mantel. Hij schenkt het kindje rood goud, het symbool voor het zuivere denken, ten teken dat hij de Koning der Koningen zou zijn.

Kaspar is de jongste koning met de donkere huid en de groene mantel. Hij schenkt het kindje mirre, symbool voor het zuivere willen, een parfum dat wordt gebruikt bij het balsemen van de doden en daarmee vooruitwijst naar Jezus’ kruisdood.

Epifanie betekent ‘verschijning’. Het woord vindt zijn oorsprong in het Griekse epiphaino; ‘overschijnen’. De ster die de koningen hadden gezien was niet zichtbaar aan de uiterlijk waarneembare sterrenhemel. De belangrijkste sterrenconstellaties vormden als het ware een profetische verwijzing naar de belangrijke gebeurtenis, waarop de ingewijden in alle grote culturen wachtten. De drie koningen volgden als het ware hun innerlijk licht (de ster), om het helder licht (de belangrijke gebeurtenis; de geboorte van Jezus) te vinden.

Het driekoningenfeest gaat dan ook gepaard met een ontwaken, een opstaan en op weg gaan, het nieuwe tegemoet. Het heeft de stemming van het ochtendgloren.

Hoe vieren we dit feest in de kleuterklas?

Het verhaal van de komst van de drie koningen bij Maria, Jozef en het kindje Jezus spelen we dagelijks met de kinderen. Op het feest eten we een koek waarin drie bonen zijn verstopt; 2 witte en 1 bruine. Wie een boon heeft mag die dag koning zijn.

(afbeelding door Marjan van Zeyl)

Kerstmis: Waar komt het vandaan?

INLEIDING

Tegenwoordig zijn we allemaal druk, we zijn altijd maar onderweg. Ik heb vaak het gevoel alsof ik in een achtbaan zit. Het leven raast maar voort, en ik heb niet eens de tijd om me af te vragen of ik überhaupt wel in deze achtbaan wil zitten…! Toen ik me dat realiseerde ben ik maar weer eens na gaan denken over de vraag: “Wat wil ik nu echt?”. Tijd om op te ruimen dus. Me afvragen wat ik doe, waarom ik de dingen doe die ik doe en dan: weggooien of houden. Kiezen en dan ook echt voor die keuze gaan. ‘Intens leven’ noem ik dat: voor een groot deel zelf je achtbaan uitkiezen, bepalen waar de baan langsgaat en waar je stopt.

Toen ik ging kijken naar wat er allemaal in mijn achtbaan met me mee reisde kwam ik een boel tegen. Onder andere ook het vieren van feesten. Voor mijn gevoel vieren we vaak zomaar wat, zonder te weten wat we nu echt vieren. Daardoor wordt het feest een oppervlakkige gebeurtenis, vaak met een berg verplichtingen, terwijl het eigenlijk een intense belevenis zou moeten zijn. Ik was dus op zoek naar antwoorden op vragen als “Waarom zetten we eigenlijk een kerstboom?”.

De antwoorden op deze en andere vragen heb ik inmiddels gevonden in het boek ‘Een jaar vol feesten’ (geschreven door Bart Lauvrijs, ISBN 9058140091), waarvan je hierna een beknopte samenvatting kunt lezen. En nu ik de antwoorden heb, weet ik welke symbolen we gebruiken en wat we vieren. Ik heb voor mezelf kunnen bepalen wat ik mooie symbolen en gebruiken vind. Door keuzes te maken worden de feesten persoonlijker, waardoor ik nu kan zeggen:  “Ik vier feest!”

Ik denk dat anderen de jaarfeesten vaak zo’n beetje hetzelfde ervaren als ik deed. Ik zou graag willen dat iedereen ècht kan feesten. Ik hoop dus dat je, door deze samenvatting te lezen, een beetje meer te weten komt over wat je viert, en dat je dan net als ik kan zeggen: “Ik vier feest!”.

WAT VIEREN WE MET KERSTMIS?

Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Inca’s en Japanners: allemaal kenden en begrepen ze de symboliek van licht en leven, van geboorte en nieuw begin. De christelijke kerk heeft de hunkering van alle volkeren en bestaande religies overgenomen.Toch is Kerstmis vandaag geworden tot veel meer dan een godsdienstig feest. Dat valt te verklaren doordat heel wat kerstgebruiken voortkomen uit oude heidense gebruiken of het resultaat zijn van de commercie.

HEIDENSE OORSPRONG

De winterzonnewende

Tegenwoordig is op 21 december de dag het kortst en de nacht het langst. Door gebruik van een andere kalender viel deze kortste dag vroeger op 25 december. De kortste dag wordt ook wel winterzonnewende of wintersolstitium genoemd. Na deze datum worden de dagen weer langer; de zon heeft zich ‘gewend’. Winterzonnewendefeesten zijn van alle tijden en alle culturen. Reeds in de steentijd richtte de mens zich al op deze wending.

Romeinen

De Romeinen vierden rond de winterzonnewende een feest dat ze ontleenden aan de Grieken. Van 17 tot 24 december vierden de Romeinen de Saturnalia. Deze stonden in het teken van Saturnus, de god van rijkdom en oogst, de levenskracht die de dood overwint. 25 december was voor de Romeinen de geboortedag van de lichtbrengende Mithras, welke oorspronkelijk in Perzië (Iran) werd vereerd. Met de opkomst van het christendom werd deze religie verdrongen, vooral ook omdat het christendom veel gelijkenis vertoonde met de Mithrascultuur.

Germanen

Alle Indo-Europese volkeren vierden rond de winterzonnewende een groot feest, dat meestal enkele dagen in beslag nam. Het Germaanse joelfeest (waarschijnlijk is het woord joel afgeleid van ‘wiel’) begon op de dag voor de zonnewende. Deze dag stond geheel in het teken van de wedergeboorte van de god van groei en licht. De joeltijd was een keerpunt in het jaar, dus moest er overvloedig gegeten worden, want de Germanen waren er heilig van overtuigd dat wanneer het jaar slecht ingezet werd, men het hele jaar door honger zou lijden. Het zonnerad (joel of wiel) nam een centrale plaats in. Analoog met de zon, die een lichtbron is voor de wereld, was het rad een licht voor de geest. Voorts stond het vruchtbaarheidsaspect centraal. Daarom omgaven de Germanen zich met groen en takken en werden de vruchtbomen gewekt uit hun wintersluimer.

CHRISTELIJKE TRADITIE

De overgang van de heidense festiviteiten naar het christelijke kerstfeest verliep geleidelijk. Het was vooral Augustinus die de gelovigen de opdracht gaf een groot deel van de bestaande gebruiken aan te houden, maar nieuwe betekenissen en christelijke waarden met de oeroude rituelen te verbinden.

Datum

Het mag hoogstmerkwaardig lijken, maar de eerste christenen stonden niet of nauwlijks stil bij Jezus’ geboortedatum en de inhoud van het hele gebeuren, laat staan dat er dan gefeest werd. De oude kerk was uitsluitend gericht op Jezus’ kruisdood en verrijzenis. Schrijvers die het wel over een geboortedatum hadden spraken elkaar hopeloos tegen. En ook over zijn geboortejaar is nog altijd geen eensgezindheid. Zeker is dat het niet het jaar 0 is geweest.

Tijdens de ariaanse twisten in 336 n.C. werd de kerkelijke kalender aan een revisie onderworpen. Het schrijnendste wat daarop ontbrak, was Jezus’ geboortefeest. Bij die reviesie greep de kerk maar al te graag terug op haar kersteningstechniek: het overnemen van de oude gebruiken en deze een christelijke betekenis geven. 25 december was zowel bij de Romeinen, de Germanen en de joden de dag van een belangrijk lichtfeest. Omdat ook Jezus werd vergeleken met de zon en het eeuwige licht dat de strijd aanbond met het duister werd deze datum ‘gekozen’ voor Jezus’ geboortefeest. 

WAAROM ZETTEN WE EEN KERSTBOOM?

HEIDENSE OORSPRONG

Boomverering

In het verleden was de boom bij vrijwel alle volkeren een uitermate geschikt symbool voor de vruchtbaarheid en de bron van alle levenskracht (levensboom). Zowel de Romeinen als de Germanen kenden goddelijke eigenschappen toe aan natuurelementen zoals bomen. Bomen waren een verbinding tussen het aardse en het goddelijke.

Binnen deze boomcultus trad één boom hoe langer hoe meer op de voorgrond; de altijd groene den. Een boom die de kracht bezat om voortdurend groen te blijven, duidde er volgens de Germanen op dat de boomgeesten deze bomen nooit verlieten. Niet groenblijvende bomen werden in de winter versierd om de terugkeer van de boomgeesten te bespoedigen, zodat bomen opnieuw vruchten en bladeren zouden dragen. Door de bomen te versieren met appels, noten, geschilderde stenen of gekleurde stoffen linten hoopte men de boomgeesten terug te lokken. Ook werden bomen vereerd door ze te versieren met goud, zilver, afbeeldingen van zon, maan en sterren en door offers te brengen zoals bloemenslingers. 

CHRISTELIJKE TRADITIE

De kerstboom heeft weinig met Christus te maken, vandaar ook dat het lange tijd door de kerk verguisd is geweest als heidens symbool. Net als andere heidense gebruiken is ook de boomverering gekerstend. Zo verwees de driehoekige vorm naar de Heilige Drie-eenheid en was de boom een symbool voor de boom van kennis van goed en kwaad waar Eva haar appel van plukte. De kerstboom herinnert ons ook aan de levensboom uit het paradijs waarvan men de vruchten van het leven kon plukken.

Bij de heidenen was het traditie om tijdens bijzondere feestdagen een boom uit het heilige bos te halen en in het midden van het dorp te plaatsen. Dit gebruik is pas in de 16^e eeuw heringevoerd; eerst alleen op marktplaatsen, daarna in de huizen van de gegoede burgerij. Pas sinds de twee wereldoorlogen worden kerstbomen in bijna alle huizen geplaatst.

Versierde kerstboom

De oorspronkelijke heidense boomversieringen (appels, noten, stenen en linten) werden met de herinvoering in de 16^e eeuw vervangen door ouwels, gebak, gekleurd papier en draad, alleen de appel bleef. Naarmate meer mensen bomen gingen versieren kwam er ook meer variatie in decoratiemateriaal.

Kerstballen

De kerstballen zijn het resultaat van een wedstrijd ‘wie de grootste glazen bal kan blazen’ in de 17^de eeuw. De glazen ballen werden in deur- en vensteropeningen gehangen en mens schreef er magische krachten aan toe. Men noemde ze geestballen, daar ze door hun weerkaatsende eigenschappen de boze geesten uit de huizen konden weren. Als de geest langs de ballen probeerde te komen, zou hij zichzelf in het glas weerkaatst zien en het hazenpad kiezen. De glazen ballen werden steeds kleiner en lichter en konden in de boom gehangen worden waar ze een vervanger waren voor de oorspronkelijke appels.

Piek

De piek is wel een christelijke verwijzing, namelijk naar de ster die de drie koningen leidde.

Lichtjes

De lichtjes in de kerstboom waren oorspronkelijk natuurlijk kaarsen. De heidenen hadden een joelkaars waarmee de geboorte van de zon werd geëerd en aangespoord de natuur te verwarmen. Het christendom transformeerde dit naar de geboorte van het kind Jezus dat het licht in de wereld bracht. Men zag zelfs een verband tussen de kaars en de ster van Betlehem. De kaarsen in de kerstboom versterken daarmee dus de symboliek van de verlossing.

WAAROM ETEN WE (ZOVEEL) MET KERSTMIS?

HEIDENSE OORSPRONG

Tijdens midwintervieringen werd gezorgd voor tafels vol met spijs en drank. Op die manier dankten onze voorouders de goden voor hun welwillendheid. De overdaad gold voorts als een soort overwinning van de mens op de aardse rijkdommen.

WAAROM GEVEN WE ELKAAR KERSTGESCHENKEN?

Tegenwoordig is het geven van geschenken met Kerstmis een vercommercialiseerde – en vaak stresserende – bezigheid. Het antwoord op de vraag waarom de kerstman cadeautjes geeft is te vinden in de tradities rondom de Sinterklaasviering. De kerstman – Santa Claus – is namelijk niemand anders dan Sinterklaas, hij heeft zich alleen wat anders geëvolueerd. Maar ook zonder de kerstman worden er al sinds voorchristelijke tijden geschenken uitgewisseld.

HEIDENSE OORSPRONG

Tijdens het midwinterfeest bestond er, zowel bij de Romeinen als de Germanen, gelijkheid onder de mensen. Knechten en dienstmeiden mochten zich daarom verheugen op een gift. Bovendien wisselden de Romeinen onder elkaar takken en andere kleine geluksbrengers uit op het feest van de zonnegod Mithras. Een Germaans gebruik was het ruilen van voedsel in het midden van de winter, om het lengen van de dagen en het aanbreken van de lente te vieren. Later breide het uitwisselen van geschenken zich uit naar meer dan voedsel.

CHRISTELIJKE TRADITIE

Het geven van kerstcadeautjes past binnen het beeld van Kerstmis als weldadigheidsfeest. Speciale aandacht ging daarbij uit naar de marginalen in de samenleving. De geschenken refereerden aan de gulle drie wijzen enerzijds en aan het kindje Jezus anderzijds. Door de link tussen de kerstboom en de boom des levens, ontstond de traditie om de kerstboom letterlijk en figuurlijk te plunderen. Het traditionele rode inpakpapier kan nog worden herleid tot de zonaanbidding en wedergeboorte van de zon van onze voorvaderen. Rood was namelijk de kleur van de zon.

WAAROM STUREN WE ELKAAR KERSTKAARTEN?

Het antwoord op deze vraag lijkt nogal logisch; We sturen elkaar kaarten omdat we elkaar een vrolijk kerstfeest willen wensen. Kerstmis is immers bij uitstek een tijd van vrede. Toch heeft het versturen van kerstkaarten geen erg lange traditie.

Reeds sinds de 15^e eeuw worden in Europa nieuwjaarskaarten gestuurd, maar het sturen van kerstkaarten is een veel recentere ontwikkeling, die als volgt verliep: Een Britse zakenman vond het in 1840 te tijdrovend om handgeschreven kaarten aan familie en kennissen te sturen. Daarom liet hij lithografieën maken, verstuurde deze, en verkocht het overschot. Pas rond 1870 kwam het versturen van kerstkaarten pas echt in de mode door het goedkopere posttarief en de goedkopere kleurendruk.

Als de ontwikkeling met betrekking tot de kerstkaarten zich doorzet zoals ze al een tijdje aan de gang is, zullen deze weldra eveneens tot het verleden behoren. Kerstkaarten leggen misschien het loodje tegen met de computer of mobiele telefoon verstuurde wensen. Of misschien staan ze hetzelfde lot te wachten als de sinds de jaren vijftig zo goed als verdwenen paaskaarten

Kerstmis

Wat vieren we met dit feest?

Kerstmis wordt gevierd op de vooravond van 25 december en op 25 en 26 december. Het kerstfeest zelf werd pas in de loop van de jaren 300 na Christus ingevoerd. De historische geboortedatum van Jezus is niet bekend. Rond 21 december werden al tijden heidense feesten gevierd om de terugkeer van het licht te vieren na deze kortste dag. Omdat de symboliek van deze feesten goed paste bij de geboorte van Christus werd dit midwinterfeest gekerstend tot kerstmis; Christus-mis.

Kerstmis is het feest van de drievoudige geboorte; die van Jezus van Nazareth uit Maria, die van het zonnekind uit moeder aarde en die van onszelf uit ons eigen menselijk wezen. De geboorte van het kindje Jezus symboliseert het nieuwe leven, licht en hoop. Het wijst ons op onze verbondenheid met de geestelijke wereld. Nu de aarde en wij op het punt gekomen zijn van onze diepste inademing, zijn we voor dat licht het meest ontvankelijk. We komen als het ware bij onszelf nu we niet meer afgeleid kunnen worden door de uiterlijke, stoffelijke vormen.

Hoe wordt dit feest in de klas voorbereid?

In de weken die volgen op de viering van de eerste advent bereiden de kleuters zich voor op het kerstfeest. Het naderende kerstfeest wordt zichtbaar in verschillende handelingen;

·         Elke week gaat er een kaars meer branden in de adventskrans, waarbij het groeiend kaarslicht symbolisch is voor het innerlijk licht dat het aarde-donker kan overwinnen.

·         Elke dag gaat er een venster open van de adventskalender en dopen we ons kaarsje in de beienwas zodat hij hoe langer hoe dikker wordt.

·         Op de adventstafel daalt de engel die het kerstkind draagt langzaam neer boven de stal.

·         Het kerstverhaal wordt elke dag verteld en nagespeeld door de kinderen.

Daarnaast kunnen de kleuters naar een opvoering van het kleuterkerstspel gaan. Leerkrachten en ouders voeren onder leiding van een professionele regisseur voor de kinderen en ouders het kerstspel op. Tijdens de repetities wordt telkens weer gezocht naar de essentie van de spelen en de te spelen rollen, waardoor de spelen levendig en ‘nieuw’ blijven. De kerstspelen zijn dan ook een cadeautje van de leerkrachten voor de kinderen.

Hoe vieren we dit feest in de kleuterklas?

’s Ochtends mogen de ouders in de klas komen kijken naar het kerstspel dat de kleuters iedere dag hebben nagespeeld. Aan het einde van de ochtend zijn alle ouders welkom om met de kinderen de kerstmaaltijd te delen.

Advent

Wat vieren we met dit feest?

De adventstijd begint op de zondag vier weken voor kerstmis, dus de zondag tussen 26 november en 4 december. De zondagen van deze tijd heten 1^e, 2^e, 3^e en 4^e zondag van de advent. In de klas wordt speciale aandacht besteed aan het vieren van de eerste advent.

Het woord 'advent' is afgeleid van het Latijn: adventus (= komst, er aan komen) en advenire (= naartoe komen). In de adventstijd bereiden we ons voor op het kerstfeest.

Zoals de aarde zich in dit jaargetijde naar binnen keert en het leven in zichzelf behoudt, zo word je als mens in donkere tijden teruggeworpen op jezelf. Wanneer je niet meer wordt afgeleid door wat er zich buiten je afspeelt, moet je je wel met de binnenkant gaan bezighouden. Advent is de stille tijd, waarin we het licht, de levenskracht in onszelf kunnen ontdekken, aanhouden en onderhouden. Met de geboorte van het kerstkind is dat innerlijk licht op aarde gekomen, om te groeien in de mensen.

Hoe wordt dit feest in de klas voorbereid?

In de klas ruimen we de herfstversierselen op en scheppen een sfeer met blauw licht. Blauw is de kleur van de alomvatting, de onbepaaldheid, van de ontvangst.

Hoe vieren we dit feest in de kleuterklas?

Aan het begin van de adventstijd ontsteken we ons eigen lichtje aan het grote licht.

Op de grond liggen dennentakken of stenen in een spiraalvorm naar binnen toe. In de verduisterde klas brand alleen een kaars midden in de spiraal. Een voor een lopen de kinderen naar binnen, naar het licht toe met een kaarsje in de hand en ontsteken die aan de grote kaars. Met het lichtje aan loopt ieder kind de weg terug naar buiten en geeft onderweg zijn lichtje een plaats tussen het groen. Zo wordt het alsmaar lichter in ons midden.

In de weken die volgen op de viering van de eerste advent bereiden de kleuters zich voor op het kerstfeest. Hoe zij zich daarop voorbereiden kun je lezen bij ‘Kerstmis’.

Michaëlsfeest

Wat vieren we met dit feest?

Het feest van Michaël wordt gevierd op 29 september. Voor een heilige geldt de sterfdag als liturgische feestdag, maar omdat Michaël geen heilige, maar een aartsengel is, is er voor zijn gedenkdag een andere datum gekozen; namelijk de datum waarop hij in het jaar 493 voor het laatst verscheen op de berg Gargano in Italië.

In de Opbaring van Johannes wordt het volgende verteld: “Toen ontbrandde er in de hemel een strijd. Michaël en zijn engelen vochten tegen de draak, die met zijn engelen terugvocht. Maar de draak werd verslagen, en hij en zijn engelen mochten niet langer in de hemel blijven. De grote draak werd er uitgegooid, de oude slang, die ook wel de duivel of satan wordt genoemd en die de hele wereld misleidt. Samen met zijn engelen werd hij op aarde gegooid.”

Michael is de engel van de goede wil, de strijder tegen het duister, de versterker van de innerlijke moed. De vele afbeeldingen van Michaël zijn vaak heel verschillend van karakter. Zo staat hij vaak met een weegschaal met koperen schalen in de hand. Koper is het metaal van de harte-warmte en met zijn weegschaal weegt hij goed en kwaad. Dat wikken en wegen duidt op bezonnenheid en op weloverwogen handelen. Bewust om willen gaan met je omgeving vraagt om afwegen en evenwicht zoeken. Soms wordt hij als engel neergezet, maar vaak ook ziet hij eruit als een ridder te paard met een zwaard in de hand. Een zwaard om mee te strijden, gemaakt van ijzer, het symbool van de kracht. Een zwaard ook om knopen door te hakken, om moedige beslissingen of keuzes te maken.

Sint Joris was zo’n ridder te paard. Zijn legende is sinds de middeleeuwen bekend, toen de ridders zich inzetten voor de verbreiding van het christendom. Zonder angst trok ridder Joris erop uit om tegen de draak te vechten, en hij overwon. Met deze daad deed Joris op aarde, wat Michaël in de hemel verrichtte.

In de Michaelstijd vindt de seizoenswisseling plaats van de zomer en de herfst. Het is de tijd van de herfstzonnewende. De aarde ontvangt minder kracht van de zon, en met het wegtrekken van de zon verlaten de groeikrachten de aarde; de bomen worden kaal, vlinders en kevers verdwijnen, dieren gaan hamsteren en trekken zich terug voor hun winterslaap. De natuur die in het voorjaar en in de zomer haar krachten aan ons heeft gegeven, sterft, maar niet zonder een kiem voor nieuw leven achter te laten in de zaden en ons vruchten te geven die we gebruiken om de wintertijd te kunnen doorstaan.

Ook wij mensen trekken naar binnen en zijn nu meer aangewezen op onszelf. We zullen in de geest actief moeten worden, want we zien onszelf daar geplaatst tussen twee polen: opkomst en ondergang, licht en duisternis, leven en dood, goed en kwaad; de draak is ook in onszelf. Op die weg naar binnen moeten we de moeilijke dingen niet uit de weg gaan, maar juist tegemoet treden, verslaan.

Michaël roept ons op om de moed te hebben om innerlijk wakker te zijn, want alleen dan ben je werkelijk in staat de macht van de draak te onderkennen èn te overwinnen.

Hoe wordt dit feest in de klas voorbereid?

In de klas bereiden we het Michaëlsfeest voor door appelmoes of jam van gerijpte vruchten te maken of we drogen appeltjes. Allemaal vruchten die de natuur ons op dit moment zo rijkelijk schenkt. Appels en peren zijn ijzerhoudende vruchten; vruchten en graan zijn gerijpt door de zon en dragen daardoor veel warmte in zich. Een dag voor het feest worden er Michaelsbroden gebakken met allerlei noten en vruchten in de vorm van een zon of draak. Er worden wip-wap-waaiers gemaakt van kastanjes.

Hoe vieren we dit feest in de kleuterklas?

Met de kleuters maken we een fietstocht of wandeling door de natuur. We zien en voelen dat de natuur afneemt. Bladeren dwarrelen van de bomen en al fietsend voelen we de wind door onze haren gaan.Tijdens een wandeling door het bos ontmoeten we het appelvrouwtje. Zij schenkt ons door de zon gerijpte appeltjes. De kinderen spelen met de wip-wap-waaiers waardoor ze de kracht van de wind ervaren. Weer terug op school genieten de kinderen van een maaltijd met de eerder bereide appelmoes en het zelfgebakken brood. De warmte van het samenzijn wordt voelbaar. Op deze wijzen komen de symbolen van Michaël (kracht- ijzer en warmte- koper) tot de kleuters.